మహిమాన్వితం.. జోగులాంబ క్షేత్రం

హైదరాబాద్ నుండి సుమారు 215 కిలోమీటర్ల దూరంలో తుంగభద్ర నది ఒడ్డున అలంపూర్‌లో ఒక ప్రశాంతమైన ప్రదేశంలోఉన్న జోగులాంబ ఆలయం ఒక శక్తివంతమైన శక్తిపీఠం. దేశంలోని ప్రసిద్ధి చెందిన 18 శక్తీ పీఠాలలో ఐదవ పీఠంగా ధార్మికంగా విశేష ప్రాముఖ్యత నెలకొన్నప్పటికీ ప్రభుత్వాల నిర్లిప్తత కారణంగా జాతీయ స్థాయిలో ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా ప్రాచుర్యం పొందలేకపోతున్నది. కంచి, మైసూర్, శ్రీశైలం, కొల్లాపూర్, ఉజ్జయిని, గౌహతి వంటి శక్తిపీఠాలతో పాటుగా జాతీయ స్థాయిలో భక్తులు సందర్శించే విధంగా చూడలేకపోయారు. తెలంగాణలో అలంపూర్‌ను శ్రీశైలానికి పశ్చిమద్వారంగా పరిగణిస్తారు. ఈ ఆలయం అష్టాదశ (పద్దెనిమిది) మహా శక్తిపీఠాలలో ఒకటి. వీటిని శక్తి ఆరాధనలో అత్యంత ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రాలు, తీర్థయాత్ర స్థలాలుగా పరిగణిస్తారు. రూ. 347 కోట్ల వ్యయంతో మూడు దశలలో దేవాలయ అభివృద్ధికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఓ మాస్టర్‌ప్లాన్ రూపొందించినా ఇంకా అమలుకు నోచుకోవడం లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రసాద పథకం క్రింద దేశంలో అనేక ధార్మిక కేంద్రాల అభివృద్ధిపట్ల దృష్టి సారిస్తున్నా ఈ ఆలయంపై దృష్టి సారిస్తున్నట్లు కనిపించడం లేదు.

జోగులాంబ ఆలయాన్ని బాదామి చాళుక్యులు క్రీ.శ. ఏడవ, ఎనిమిదవ శతాబ్దాలలో నిర్మించబడిన శివునికి అంకితం చేసిన తొమ్మిది దేవాలయాల సమూహమైన నవబ్రహ్మ దేవాలయాల సముదాయంలోనే ఉంది. జోగులాంబ ఆలయం సతీదేవి దంతాలుపడిన శక్తిపీఠంగా పరిగణిస్తారు. దక్షయజ్ఞం, సతీదేవి ఆత్మార్పణ పురాణగాథే శక్తిపీఠాల ఆవిర్భావ కథ. అసలు ఆలయం క్రీ.శ. ఏడవ శతాబ్దంలో నిర్మించినట్లు చెబుతారు. దీనిని క్రీ.శ. 1390లో ముస్లిం బహమనీ సుల్తానులు ధ్వంసం చేశారు. విజయనగర చక్రవర్తి హరిహర రాయలు II తన సైన్యాన్ని బహమనీ సుల్తానుల సైన్యంతో పోరాడటానికి పంపి, తదుపరి దాడులను ఆపడానికి ఆలయ సముదాయాన్ని బలోపేతం చేశారని చెబుతారు. ప్రధాన విగ్రహాన్ని నవబ్రహ్మ దేవాలయాల సముదాయంలోని సమీపంలోని బాల బ్రహ్మ ఆలయానికి తరలించారని చెబుతారు. అప్పటి నుండి, ఆ విగ్రహాన్ని బాల బ్రహ్మ ఆలయంలోని ఒక ఏకాంత ప్రదేశంలో పూజిస్తున్నారు. 2005లో జోగులాంబ ఆలయాన్ని దాని పాత ప్రదేశంలో పునర్నిర్మించారు. అసలు విగ్రహాన్ని కొత్త ఆలయంలో ప్రతిష్టించారు.

ఒక ప్రసిద్ధ పురాణం ప్రకారం, 6వ శతాబ్దంలో రస సిద్ధుడు అనే ఒక గొప్ప సాధువు ఉండేవాడు. అతనికి సాధారణ లోహాలను బంగారంగా మార్చే శక్తి ఉండేది. అతనిని చాళుక్య రాజు పులకేశి IIకి సన్నిహితుడిగా పరిగణిస్తారు. ‘నవ బ్రహ్మలు’ దేవాలయాల నిర్మాణంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. పురాణం ప్రకారం, శివుని తొమ్మిది పేర్లు వాస్తవానికి రససిద్ధుడు ప్రవేశపెట్టిన ఔషధ మూలికల పేర్లు. ఇక్కడ తొమ్మిది దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అవి స్వర్గ బ్రహ్మ ఆలయం, పద్మబ్రహ్మ ఆలయం, విశ్వబ్రహ్మ ఆలయం, అర్కబ్రహ్మ ఆలయం, బాలబ్రహ్మ ఆలయం, గరుడబ్రహ్మ ఆలయం, తారకబ్రహ్మ ఆలయం. సిద్ధ రసార్ణవం అనేది ఒక తాంత్రిక గ్రంథం. దీని ప్రకారం నిర్దేశించిన తంత్రం ప్రకారం ఉపాసన చేస్తే, బాల బ్రహ్మ లింగం నుండి, సుబ్రహ్మణ్యుని తొడల నుండి, గణపతి నాభి నుండి, జోగులాంబ తల్లి నోటి నుండి పాదరసం ఊరుతుందని, దానిని ఔషధ మూలికలను ఉపయోగించి బంగారంగా మార్చవచ్చని పేర్కొంటారు.

ఈ ప్రసిద్ధ ఆలయం చాళుక్యుల కళ, సంస్కృతికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. ఆలంపూర్ సమీపంలో తుంగభద్ర, కృష్ణా నదులు సంగమిస్తాయి. అందుకే దీనిని దక్షిణ కైలాసంగా కూడా పిలుస్తారు.బ్రహ్మ నేటి ఆలంపూర్‌లో వేల సంవత్సరాల పాటు గొప్ప తపస్సు చేశాడని, శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకుని సృష్టిశక్తులను పొందాడని కూడా చెబుతారు. అందుకే ఇక్కడి దేవుడిని బ్రహ్మేశ్వరుడు అని, దేవతను యోగిని లేదా జోగులాంబ అని, పార్వతీ దేవికి పర్యాయపదంగా పిలుస్తారు. ఓ కథ ప్రకారం, జమదగ్ని మహర్షి భార్య రేణుక ప్రతిరోజూ తుంగభద్ర నది నుండి పూజ కోసం నీటిని తీసుకువచ్చేది. ఇసుక, మట్టిని కలిపి కుండలు తయారుచేసే శక్తి ఆమెలో ఉందని నమ్మేవారు. ఒక రోజు, ఆమె నది నీటిలో స్నానం చేస్తున్న ఒక రాణిని, రాజును చూసింది. ఇది ఆమెకు కుండలు తయారు చేయడంలో ఇబ్బంది కలిగించింది. ఆమె ఖాళీ చేతులతో ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చింది.

ఆమె తన మార్గంనుండి పక్కకు తప్పిపోయిందని ఆమె భర్తకు తెలిసింది. అందుకే మహర్షి తన కుమారులను ఆమెను చంపమని ఆజ్ఞాపించాడు. మహర్షి తన కుమారులలో ఒకడైన ఆ పని చేసిన పరశురాముడిపై సంతోషించి, ఏదైనా వరం కోరుకోమని అడిగాడు. పరశురాముడు తన తండ్రిని తల్లి రేణుకను తిరిగి బ్రతికించమని కోరాడు. జమదగ్ని ఆమె తలను శరీరానికి తిరిగి అతికించలేనని చెప్పాడు. కానీ రేణుక తల యెల్లమ్మ పేరుతో పూజించబడుతుందని చెప్పాడు. అలాగే, ప్రజలు ఆమె శరీరాన్ని భూదేవి పేరుతో పూజిస్తారని చెప్పాడు.

జోగులాంబ ఆలయానికి సంబంధించిన మరో కథ కూడా ఉంది. బనారస్ నగరంలో పుణ్యవతి అనే వితంతువు నివసించేది. ఆమె శివుని గొప్ప భక్తురాలు. తనకు ఒక మగబిడ్డ కావాలని ప్రార్థించింది. శివుడు ప్రసన్నుడై ఆమె కోరికను తీర్చాడు. కానీ నగరంలో నివసించే ప్రజలు తండ్రి లేకుండా పుట్టాడని ఆమె కొడుకును పాపి అని ఆటపట్టించారు. పుణ్యవతి తన కొడుకును సహాయం కోసం శివుడిని ప్రార్థించమని కోరింది. కొడుకు తల్లి చెప్పినట్లే చేశాడు. ఆ తర్వాత, శివుడు ఆలంపూర్‌లో అందరు దేవతల కోసం ఒక ఆలయం నిర్మించమని అతన్ని కోరాడు. రససిద్ధుడు పని ప్రారంభించాడు. ఆలయాల నిర్మాణంలో నిమగ్నమై ఉండగా, విలసత్ రాజు ఆ ప్రదేశంపై దాడి చేసి చాలా వరకు పనిని నాశనం చేశాడు.

అతను అద్భుతమైన పానీయం ఉన్న కుండను కూడా లాక్కోవడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ పానీయానికి ఏ రాయిని అయినా బంగారంగా మార్చే శక్తి ఉంది. అప్పుడు సిద్ధుడు రాజు తన సైన్యాన్ని, సంపదను కోల్పోతాడని శపించాడు. ఒక రోజు, రాజు నీరు, ఆహారం కోసం వేటాడుతూ అడవిలో తిరుగుతున్నాడు. అతనికి ఒక వేటగాడు తారసపడ్డాడు. అతను రాజుకు సహాయం చేశాడు. వేటగాడు అడవిలో వెతుకుతూ ఒక జింకను చూశాడు. జింకను చంపడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, దానిని ఆపమని కోరింది. కానీ వేటగాడు ఆ మాట వినలేదు. వేటగాడు తనను చంపితే, విలసత్ రాజుకు పట్టిన పాపమే తనకూ పడుతుందని జింక చెప్పిందని నమ్ముతారు. కాబట్టి వేటగాడు జింక ప్రాణాన్ని కాపాడి, ఈ విషయాలన్నీ రాజుకు చెప్పాడు. రాజు జింకను చూడటానికి వేటగాడిని అనుసరించాడు. అది చూసిన రాజు ఆ జింకను వేడుకుని, తన పాపాన్ని పోగొట్టమని కోరాడు. దానికి ఆ జింక, బ్రహ్మేశ్వర క్షేత్రాన్ని సందర్శించి, అక్కడి దేవాలయాలన్నింటినీ పునర్నిర్మించమని చెప్పింది. ఈ ఆలయ విశిష్టత దృష్ట్యా ఇప్పటికైనా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఉమ్మడిగా ప్రయత్నం చేసి దేశంలోని ఇతర శక్తీపీఠాలతో పాటుగా జోగులాంబ దేవాలయ అభివృద్ధికి, దేశవ్యాప్తంగా భక్తుల సందర్శనకు వీలు కల్పిస్తూ దోహదపడే విధంగా కృషి చేయాలి.

చలసాని నరేంద్ర

98495 69050